Waarom België zijn F-35-vloot uitbreidt tot 45 toestellen

Veiligheid, collectieve verdediging, industriële opbrengsten, personeel en kosten: de uitbreiding van de Belgische F-35-vloot tot 45 toestellen past binnen een bredere reeks strategische uitdagingen. Welke voordelen levert dat op voor België, zijn bondgenoten en de Belgische industrie? Een overzicht van de belangrijkste redenen achter de versterking van deze luchtgevechtscapaciteit.

België besliste in 2018 om 34 F-35A-gevechtsvliegtuigen aan te kopen. Sindsdien is de Europese veiligheidscontext ingrijpend veranderd. De oorlog in Oekraïne en de terugkeer van grootschalige conflicten op het Europese continent hebben het belang van collectieve verdediging en geloofwaardige afschrikking binnen de NAVO verder onderlijnd. Binnen die context overweegt de regering, in overeenstemming met de Strategische Visie Defensie 2025, de aankoop van elf bijkomende F-35A-gevechtsvliegtuigen. Samen met de reeds bestelde toestellen zou de Belgische vloot daarmee uitgroeien tot 45 vliegtuigen.

Een grotere vloot biedt meer mogelijkheden om het Belgische luchtruim te beschermen, de NAVO-verplichtingen na te komen en deel te nemen aan nationale en internationale opdrachten.

Een internationale capaciteit onder Belgische controle

De F-35 is een multinationaal programma dat door twintig landen wordt gebruikt, waaronder dertien Europese. Het steunt op een uitgebreide internationale samenwerking op het gebied van productie, onderhoud, opleiding en logistieke ondersteuning. Deze samenwerking bevordert kennisuitwisseling, schaalvoordelen en een hoge mate van interoperabiliteit tussen bondgenoten.

Deze internationale dimensie betekent echter niet dat België de controle over zijn toestellen verliest. De operationele gegevens, de missieplanning en de inzet van de vliegtuigen blijven onder Belgische verantwoordelijkheid vallen. Gevoelige informatie en software worden bovendien beschermd met strikte veiligheidsmaatregelen.

Een uitbreiding van de vloot betekent bovendien niet automatisch een grotere Belgische betrokkenheid bij internationale conflicten. Zoals bij elk wapensysteem beslist België zelf of, wanneer en in welk kader zijn gevechtsvliegtuigen worden ingezet.

Een investering over de volledige levensduur

De F-35 vervangt de Belgische F-16-vloot, waarvan de eerste toestellen in 1979 werden geleverd. Die vliegtuigen naderen het einde van hun operationele levensduur en zullen uiterlijk in 2028 uit dienst genomen worden. Tegelijk neemt het aantal Europese F-16-gebruikers af, waardoor de kosten voor ondersteuning en verdere ontwikkeling over een steeds kleinere gebruikersgroep worden verdeeld.

Bij de keuze voor de F-35 in 2018 keek België niet alleen naar de aankoopprijs van het toestel. De evaluatie hield rekening met de Total Cost of Ownership: de totale kost over de volledige levensduur van de capaciteit, die op meer dan veertig jaar wordt geschat. Daarin zijn onder meer de aanschaf van de toestellen, opleiding, infrastructuur, personeel, onderhoud, logistieke ondersteuning, brandstof en toekomstige moderniseringen opgenomen.

Ook de omvang van het programma speelt een doorslaggevende rol. Wereldwijd zijn er op dit ogenblik meer dan 3.500 F-35-toestellen voorzien. Door de grote gebruikersgroep kunnen kosten voor onder meer productie, opleiding, onderhoud en modernisering worden gedeeld. De overstap naar de F-35 is daarmee een investering in een capaciteit die gedurende meerdere decennia operationeel en technologisch ondersteund kan worden.

Welke economische meerwaarde voor België?

Het F-35-programma creëert ook mogelijkheden voor de Belgische industrie. Verschillende Belgische bedrijven maken vandaag al deel uit van de internationale waardeketen van de F-35. Zo krijgen ze toegang tot geavanceerde technologieën, gespecialiseerde knowhow en internationale partnerschappen. Dat stelt hen in staat hun expertise verder uit te bouwen en hun positie in de luchtvaart- en defensiesector op internationaal niveau te versterken.

Een uitbreiding van de F-35-vloot zal deze industriële opportuniteiten verder vergroten. De komst van nieuwe toestellen kan extra economische activiteit genereren, de werkgelegenheid ondersteunen en de aanwezigheid van Belgische bedrijven binnen het programma versterken.

Munitie en personeel groeien mee

Ook de munitievoorraden voor de F-35 en, meer in het algemeen, voor de bredere luchtgevechtscapaciteit worden verder opgebouwd. De wereldwijde vraag naar munitie en missiles is de voorbije jaren sterk gestegen, wat leidt tot langere levertijden. Door bestellingen tijdig te plaatsen, is het mogelijk de noodzakelijke voorraden geleidelijk aan te vullen.

De overgang naar de F-35 betekent niet dat alle bestaande munitie moet worden vervangen. Een aanzienlijk deel van de bewapening die vandaag op de F-16 wordt gebruikt, kan ook op de F-35 worden ingezet.

Bij een nieuwe bestelling zouden de extra toestellen vanaf 2030 geleidelijk worden geleverd. Dat laat toe de opleiding van piloten en technisch personeel geleidelijk af te stemmen op de groei van de vloot. Tegelijk kan de ervaring van personeel dat vandaag op de F-16 werkt, worden benut binnen de F-35-organisatie.

Versterking van de Belgische bijdrage aan de NAVO

De uitbreiding van de Belgische F-35-vloot sluit aan bij de capaciteitsdoelstellingen voor de verdediging van het NAVO-grondgebied. Het beschikken over een voldoende aantal F-35’s wordt beschouwd als een essentiële voorwaarde om luchtoverwicht te waarborgen en afschrikking te ondersteunen in het geval van een langdurig conflict met hoge intensiteit, zoals vandaag in Oekraïne.

Als F-35-gebruiker maakt België deel uit van een groeiende internationale gemeenschap. Het gemeenschappelijke platform vergemakkelijkt de samenwerking tijdens oefeningen en operaties. Piloten en technici werken volgens dezelfde standaarden en kunnen gebruikmaken van gemeenschappelijke opleidingen, procedures en logistieke ondersteuning.

Met een uitbreiding van de vloot versterkt België zowel zijn nationale luchtverdediging als de bijdrage aan de collectieve veiligheid in Europa. Tegelijk kan België verder bouwen op de infrastructuur, expertise en internationale samenwerking die de voorbije jaren rond de F-35-capaciteit werden uitgebouwd.