Meer dan geneeskunde: Medische Dienst bouwt aan duurzame zorg in Congo

Wanneer de ochtendspits zich door de straten van Kinshasa wringt, is een Belgisch medisch team al onderweg naar de operatiezaal. Briefings vinden plaats tussen het verkeer door, de planning van de dag wordt verfijnd en medische dossiers passeren de revue. Wat enkele jaren geleden begon als een opleidingsconcept voor de Medische Dienst van Defensie, is ondertussen uitgegroeid tot een volwaardige operationele inzet.

Voor JC, chirurg en medisch adviseur bij de staf van de Medische Dienst, begint het verhaal in 2022 met een fundamentele vraag: hoe maak je militaire chirurgische teams echt operationeel inzetbaar? “Er bestond toen geen gestructureerd traject om mensen op chirurgisch vlak combat ready te maken”, legt hij uit. “Iedereen volgde opleidingen of cursussen naargelang de opportuniteiten,, maar er was geen duidelijk traject dat bepaalde welke competenties een chirurgisch team moest beheersen.”

Om die behoefte te beantwoorden, werd een traject uitgewerkt in verschillende fasen: externe opleidingen, interne trainingen rond samenwerking en stressbestendigheid, internationale evaluaties en uiteindelijk een operationele inzet in een realistische omgeving. In die laatste fase krijgt de samenwerking met de Democratische Republiek Congo (DRC) concreet vorm.  

Van opleidingsconcept naar operationele realiteit

Defensie en de DRC formaliseerden hun samenwerking in 2023. Sindsdien werken Belgische en Congolese medische teams regelmatig samen in Kinshasa. Naast patiëntenzorg voor burgers en militairen van de FARDC staat ook kennisuitwisseling centraal. Belgische teams doen een unieke operationele ervaring op, terwijl expertise wordt gedeeld en medische capaciteiten worden versterkt.  

De samenwerking ontwikkelde zich rond verschillende medische pijlers: anesthesiologie, laboratoriumactiviteiten – met name transfusie van volbloed - abdominale chirurgie, traumachirurgie, septische chirurgie, wondzorg, tandheelkunde, medische beeldvorming en revalidatie na een abdominale of orthopedische ingreep of na een amputatie van een onderste ledemaat.  
Wat begon als een opleidingsproject, kreeg ondertussen een veel bredere dimensie.

“Dit is de eerste keer in de geschiedenis van de Medische Dienst dat het een opdracht is van de Medische Dienst, voor de Medische Dienst”, legt JC uit. “Het gaat er niet om een andere eenheid te ondersteunen. Het is een eigen missie, die we met lokale zorgcollega’s uitvoeren.”  

Essentieel: autonomie

Voor Belgische medische teams biedt Kinshasa een werkcomgeving die moeilijk te vergelijken is met België. In enkele weken tijd voeren ze talrijke chirurgische ingrepen uit en behandelen ze tientallen patiënten. Maar de grootste uitdaging ligt niet noodzakelijk in de medische handelingen zelf.

“De omgeving is stresserend”, legt JC uit. “Je moet voortdurend omgaan met beperkingen. Je moet altijd een plan B en een plan C hebben.”  

De verschillen met België zijn soms groot. Niet alle patiënten kunnen terugkomen voor opvolgconsultaties door transportproblemen of omdat het duur is. Het beschikbare materiaal verschilt en zorgverleners moeten voortdurend afwegen welke oplossingen in deze omstandigheden mogelijk zijn . Triage is daarbij noodzakelijk.

Een impact die verder gaat dan geneeskunde

De ervaring is niet alleen medisch intens, maar laat ook op persoonlijk vlak een sterke indruk na. “Ongeveer tachtig procent van het personeel keert emotioneel geraakt terug”, stelt de chirurg. Voor artsen komt dit vaak door de hoge verantwoordelijkheid en de noodzaak om beslissingen te nemen in een omgeving met beperkte middelen.

Verpleegkundigen beleven de ervaring vaak op een andere manier. “Velen vertellen dat ze opnieuw tijd vinden om zich echt met patiënten bezig te houden”, zegt hij. “Dat menselijke contact maakt een diepe indruk.”  

Voor JC ligt daar misschien de grootste meerwaarde van het project.
“Dankzij deze opdracht weten we beter wie onder hoge intensiteit kan functioneren en wie extra begeleiding nodig heeft”, zegt hij. “Uiteindelijk veranderen we niet alleen de levens van patiënten. Iedereen die meeging op zending, is veranderd teruggekomen.”  

Naarmate de Belgische en Congolese teams hun samenwerking verder uitbouwen, evolueert de missie tot veel meer dan een simpele operationele inzet: een investering in medische expertise, samenwerking en mensen.