De Belgische militairen enteren gesanctioneerde olietanker van schaduwvloot

Ook op zee gelden wetten. Dat hebben Belgische militairen vannacht extra duidelijk gemaakt door op de Noordzee mee een controle uit te voeren op een gesanctioneerde olietanker. Defensie monitorde het schip al geruime tijd en ging vannacht over tot een succesvolle interceptie, het resultaat van een goed voorbereide samenwerking tussen verschillende machten.

Voor een schip is het op internationaalrechtelijk vlak illegaal om onder een valse vlag of zonder vlag te varen. Het heeft dus geen recht op een vrije doorvaart door de Belgische exclusieve economische zone (EEZ). De regering gaf groen licht om een schip te enteren dat aan die voorwaarden voldeed. Het patrouillevaartuig Pollux onderschepte het schip, waarna operatoren van de Special Operations Forces aan boord gingen. Tijdens die operatie was er ook ondersteuning vanuit de lucht onder de vorm van twee NH-90 helikopters van de Belgische luchtmacht en twee van de Franse Marine. De EEZ’s van beide landen sluiten immers nauw op elkaar aan en als maritieme buren staan ze voor dezelfde bedreigingen en werken ze nauw samen om de veiligheid in de Noordzee te versterken.

“Deze maritieme operatie, waaraan verschillende machten deelnamen, bevestigt de paraatheid van Defensie. Door proportioneel en in nauwe samenwerking met onze partners op te treden tegen de Russische schaduwvloot, dragen we bij aan het handhaven van de internationale rechtsorde, de veiligheid van maritieme handelsroutes en het beperken van de Russische financiering voor de agressieoorlog tegen Oekraïne. De introductie van nieuwe systemen, waaronder de MQ-9B en de verdere uitbouw van het Maritiem Operatiecentrum, maken dit soort operaties mogelijk — een duidelijke versterking van onze capaciteiten, die in het verleden ontbraken en vandaag mee het verschil maken”, aldus Generaal Vlieger Vansina, Chef Defensie.

Van informatie naar boarding

De operatie begon bij het Maritiem Informatie Kruispunt (MIK). Vanuit de Marinebasis Zeebrugge volgt het MIK verdachte schepen op en analyseert het de inkomende data: vaargedrag, vlag, bezochte havens en eventuele internationale meldingen. Na groen licht van de regering kon de boardingoperatie van start gaan: de boardingteams benaderen het schip gecontroleerd, via helikopters, patrouillevaartuigen en snelle rubberboten.

“Het schip voer onder valse vlag en staat op de sanctielijst van de Europese Unie. Dat zijn ernstige aanwijzingen van bewuste misleiding en mogelijke sanctie-ontwijking. Wanneer zulke indicaties zich voordoen in onze exclusieve economische zone, treden wij op”, aldus minister van Defensie Theo Francken.

De operatoren gingen aan boord en stelden de brug, de machinekamer en andere ruimtes veilig. Daarna gaven zij het teken dat de Federale Overheidsdienst Mobiliteit (Directoraat-Generaal Scheepvaart) aan boord kon komen om het schip te inspecteren. Alles gebeurde volgens vaste procedures, binnen het internationaal recht en met maximale aandacht voor veiligheid in nauwe samenwerking met o.a. ook het federaal parket, het parket van West-Vlaanderen en de Scheepvaartpolitie. Het patrouilleschip Pollux escorteerde het verdachte schip daarna naar de haven van Zeebrugge om het verder te laten onderzoeken.

Schaduwvloot

De internationale gemeenschap heeft sancties aan Rusland opgelegd voor de invasie van Oekraïne. Om die sancties te omzeilen, maakt Rusland gebruik van een schaduwvloot. Dat zijn vaak verouderde olietankers zonder geldige vlaggenstaat of die constant van vlaggenstaat wisselen. Zo trachten ze de Westerse sancties op ruwe olie en olieproducten te omzeilen.

De Marine ontvangt regelmatig lijsten van schepen die deel uitmaken van de schaduwvloot of die vermoedelijk onder een valse vlag varen. Vandaag ging Defensie tot actie over, na de politieke beslissing van de regering.

Wetten op zee

Volgens het Verdrag van de Verenigde Naties over het recht van de zee (UNCLOS) vallen schepen zonder nationaliteit niet onder de jurisdictie van een vlaggenstaat. Dat wil zeggen dat zij dan geen recht hebben op de vrijheden op volle zee, zoals de vrijheid van scheepvaart.

Wanneer er redelijke gronden zijn om te vermoeden dat een schip geen nationaliteit heeft, mag België dus, volgens artikel 110 van UNCLOS, aan boord gaan van een schip in onze exclusieve economische zone.

België is een maritieme natie

De Noordzee is de levenslijn waarmee België zich voorziet van energie, handel, data en bevoorrading. Onze Marine heeft de taak om risico’s op zee zoveel mogelijk te beperken en zo België veilig, verbonden en bevoorraad te houden.

“Dit soort operaties maakt nogmaals duidelijk hoe belangrijk de zee voor België is en hoe nodig een sterke Marine is”, vertelt divisieadmiraal Botman, commandant van de Marine. “Onze patrouillevaartuigen zijn 24/7 actief voor onze kust en kunnen ingrijpen indien noodzakelijk. De samenwerking met andere diensten binnen Defensie was een knap staaltje teamwork. Het mag duidelijk zijn dat Defensie paraat staat wanneer het nodig is.”

Paraatheid Defensie

Eind januari kwamen veertien kuststaten, waaronder België, met een gezamenlijke verklaring waarin ze de internationale maritieme gemeenschap waarschuwden voor toenemende risico’s op zee. De boodschap is duidelijk: we zullen steviger en beter gecoördineerd optreden tegen vaartuigen die vermoedelijk deel uitmaken van de schaduwvloot.